Gerardus Martinus Renier Werson

De student die de stilte koos

De naam op de muur
Wie vandaag door het Nationaal Monument Kamp Vught loopt, ziet honderden namen.
Sommige bekend, de meeste vergeten.
Tussen hen staat, in sobere letters:

Werson, Gerardus Martinus Renier 17‑5‑1921 – 11‑8‑1944

Een student.
Een Rotterdammer.
Een Feijenoorder.
Een zoon.

Dit is zijn verhaal.

Een jongen van Zuid
Gerard wordt geboren op 17 mei 1921 in Rotterdam.
Hij groeit op aan de Lange Geer 190, boven de vlaggenmakerij van zijn vader Reinier Werson een huis vol stof, kleuren, garen, houten stokken en de geur van lijm en textiel.

In 1934 verschijnt zijn naam voor het eerst in de krant: aangenomen als lid van de Sportclub Feijenoord.

Hij doorloopt de 3e HBS aan het Afrikaanderplein, staat vermeld tussen de geslaagden in het Rotterdamsch Nieuwsblad, en schrijft zich in 1941 in aan de Technische Hogeschool Delft.

Slim. Rustig. Beleefd.
Een jongen die civiel ingenieur had kunnen worden.

Maar de oorlog verandert alles
De eerste stap in het verzet
In het voorjaar van 1943 begint Gerard met iets kleins:
een paar regels nieuws, overgeschreven van de Engelse radio.
Een gestencild blaadje zonder titel.

Samen met zijn studievriend W. Brandenburg bouwt hij een netwerk op.
En het magazijn van zijn vader wordt het hoofdkwartier, gelegen aan de Van Oldenbarneveldstraat 154 te Rotterdam.
daar staat de stencilmachine en daar begint het.
Binnen een half jaar groeit de oplage naar 3500 stuks per avond.
Een illegale krant die hoop brengt.
En gevaar.

De groep groeit
Gerard verspreidt niet alleen nieuws.
Hij helpt onderduikers, regelt distributiepapieren, maakt valse persoonsbewijzen.
Het magazijn van zijn vader wordt het hoofdkwartier.

Reinier weet ervan.
Hij waarschuwt zijn zoon.
Maar hij houdt hem niet tegen.

En dat zal hem later duur komen te staan.

De inval van 12 februari 1944
De inval komt niet als een gerucht, niet als een waarschuwing, maar als een klap.
Plotseling staan er S.D.mannen in de winkel van Reinier Werson.
Vier in totaal: twee beneden, twee die direct de trap op stormen.

Leendert Paulus Bosman, die boven op de voorkamer zijn werkkamer had en in dienst is bij Werson, ziet ze komen.
Hij ziet ook dat ze zich vergissen: ze rennen door naar de tweede verdieping, terwijl Gerard op dat moment op de kamer van Frits Schäfer zit bezig met de stencilmachine en het kleine Philips radiotoestel.

Bosman reageert snel.
Hij waarschuwt Gerard.
Samen verstoppen ze de radio en de stencilspullen op zijn kamer.
Daarna loopt Gerard naar beneden, de winkel in, en weet in de chaos van stemmen, laarzen en bevelen ongezien te verdwijnen.

Beneden staat Frits.
Hij heeft geen kans.

De huiszoeking
De Duitsers doorzoeken de winkel, het magazijn en de kamers erboven.
Wat ze vinden, is genoeg om iedereen in het huis in gevaar te brengen:

een gestencild bericht
een pistool dat Frits bij zich droeg
een tweede pistool op zijn kamer
een Engelse vlag
drie schoenendozen vol zilveren rijksdaalders, guldens, kwartjes en dubbeltjes
geld dat klanten hadden afgegeven om er sieraden van te laten maken
twee zilveren platen ter waarde van fl. 8000, gebruikt voor het vervaardigen van zilveren voorwerpen in de zaak

Frits Schäfer, de winkelbediende die zweeg

Frits luistert naar de Engelse radio, helpt studenten, verspreidt illegale berichten.
Tijdens de inval staat hij beneden in de winkel.
Gerard is boven bezig met de stencilmachine en de radio.
Leendert Bosman waarschuwt hem; samen verstoppen ze de spullen.

Gerard ontsnapt.
Frits niet.

Bij hem vinden de Duitsers:

een gestencild bericht
een pistool
een Engelse vlag
drie schoenendozen vol zilveren rijksdaalders, guldens, kwartjes en dubbeltjes
geld dat klanten hadden afgegeven om er sieraden van te laten maken
twee zilveren platen ter waarde van fl. 8000, gebruikt voor het vervaardigen van zilveren voorwerpen in de zaak

Alles wordt in beslag genomen

Op de vraag waarom hij die vlag heeft, zegt hij:

“Als de Engelsen winnen, hang ik hem uit. Omdat ik Duits ben.”

Hij wordt geslagen, gemarteld, onder druk gezet.
Maar hij zwijgt.
Hij noemt geen namen.

Op 7 maart 1944 wordt hij gefusilleerd op de Waalsdorpervlakte.

De aanleiding
Volgens Bosman heeft de huiszoeking te maken met een eerdere inval bij Unilever, waar een illegale leeskring actief was.
Die groep zou verraden zijn.
De Duitsers komen met een doel en dat doel leidt hen naar de Van Oldenbarneveldstraat.

Een nieuwe organisatie
Veertien dagen na de inval verschijnt het blad opnieuw nu met titel:

Nieuwsblad van Ons Vrije Nederland

Gerard werkt dag en nacht.
Hij is 22 jaar.

Maar de dreiging komt dichterbij.

HET VERRAAD
De jongen van de Lange Hilleweg

Het onderduikadres
Na de inval duikt Gerard onder bij de familie Van L, aan de Lange Hilleweg 204.
Een gewoon gezin.
Een gewone straat.
Een plek die veilig zou moeten zijn.

Maar in dat huis woont ook een zoon.

De zoon van Van L
Leendert van L ,Negentien jaar.
Opstandig.
Verliefd op een meisje van Katendrecht een relatie waar zijn ouders fel tegen zijn.

Er ontstaat wrok.
Een giftige mengeling van drift en gekrenkt ego.

Hij stapt naar landwachter Van H.

Daar verklaart hij dat er in huis:

drie radio’s staan
iemand berichten van Engelse zenders overschrijft
deze bestemd zijn voor illegale verzetsbladen
zijn moeder en zus koeriers zouden zijn

Van Hal schrikt van de ernst.
Hij waarschuwt hem wat dit voor zijn ouders zou kunnen betekenen.
Hij stuurt hem weg.

Maar het is te laat.

Binnen tien minuten staat de S.D. voor de deur.
Van H wordt meegenomen voor een arrestatie bij het huis van, Van L.

De arrestatie van 20 juni 1944
De Duitse politie valt het huis binnen.

Gerard komt de trap op.
Zijn handen omhoog.
Achter hem een agent met een pistool in zijn rug.

Hij wordt op heterdaad gearresteerd.

Ook mevrouw Van L wordt meegenomen.
Later ook de vader, Willem van L.

er vind een huiszoeking plaats in het huis van Werson
In zijn kasten vinden de Duitsers wapens, persoonsbewijzen en distributiebescheiden precies zoals zijn moeder later zal opschrijven in haar verklaring voor de Erelijst.

De vader(Willem van L) die de waarheid hoort
In de gevangenis van Utrecht ontmoet Willem van L een collega uit Rotterdam.
die was over geplaats naar groep 10

Hij vraagt:

“Weet jij door wie wij verraden zijn?”

De collega antwoordt:

“Wil je dat van mij horen, of van diegene zelf?”

Willem zegt: “Vertel het me maar.”

Dan komt de zin die als een bijl door zijn leven slaat:

“Je bent verraden door je zoon.”

Later, in het Huis van Bewaring in Rotterdam, bevestigt Willem:

“Wat u in Utrecht vertelde, was de waarheid.”

De straf voor de ouders
Mevrouw Van L wordt naar Kamp Vught gebracht.
Ze krijgt één maand.

De vader blijft langer vastzitten.
Beiden zijn slachtoffers van een daad die niet de hunne was.
bij de ouders doen geen aangiften tegen hun zoon

De straf voor de verrader
Na de oorlog krijgt Leendert van L vijf jaar, maar hij hoeft die niet uit te zitten.
Hij komt onder toezicht van de politie voor delinquenten:
drie keer 24 uur per week.

Een lichte straf voor een daad die drie levens verwoestte:

dat van Gerard
dat van zijn vader Reinier
dat van Frits Schäfer

Vught
Gerard wordt één dag na zijn arrestatie naar Kamp Amersfoort gebracht.
Daarna naar Vught.

Zijn kampkaart vermeldt:

Gefusilleerd 11‑8‑1944 om 21.00 uur

Hij wordt verhoord, geslagen, bedreigd.
Maar hij spreekt niet.

Zijn stilte redt levens.

De executie van 11 augustus 1944
Op 11 augustus 1944, om 21.00 uur, wordt Gerard gefusilleerd.
Hij is 23 jaar.

Zijn as wordt verstrooid in de asputten van Kamp Vught.
Er is geen graf.

De moeder die achterbleef
Maria Johanna Werson‑Zijlmans verliest in één jaar:

haar man Reinier
haar zoon Gerard

Ze blijft achter met één zoon: Reinier junior.

De stilte die bleef
Gerard Werson was geen soldaat.
Geen spion.
Geen beroepsrevolutionair.

Hij was een student.
Een jongen van 23.
Een Feijenoorder.
Een Rotterdammer.
Een zoon.

Hij begon met een stencilmachine.
Hij eindigde voor een vuurpeloton.

Maar zijn zwijgen redde levens.
Zijn werk gaf hoop.
Zijn naam leeft voort.